Czy potrzebujemy kosmicznego podatku?

We wchodzącym aktualnie na ekrany kin filmie Grawitacja początkowo rutynowa misja pary astronautów zmienia się w walkę o życie, po tym jak szczątki innej satelity niszczą ich stację. Wprawdzie eksperci podkreślają, że scenariusz tego filmu nie jest w pełni realistyczny, ale raport Limiting Future Collision Risk to Spacecraft opublikowany już w 2011 przez amerykańską National Research Council ostrzega przed tym, że ilość kosmicznych śmieci przekracza punkt krytyczny i może powodować poważne uszkodzenia statków czy ważnych satelitów. Raport wzywa do wprowadzenia międzynarodowych regulacji ograniczających ilość odpadków w kosmosie oraz do finansowania badań dotyczących metod ich "sprzątania".

Cały problem można opisać jako klasyczny przypadek tragedii wspólnych zasobów (czasem określane jako "tragedia wspólnego pastwiska", ang. tragedy of commons). Kosmiczne śmieci to resztki zużytych rakiet, satelitów, pozostałości po różnych kolizjach i eksplozjach. Powodują one negatywny efekt zewnętrzny - im więcej odpadków w kosmosie, tym większy koszt wysłania kolejnego, ponieważ wzrasta ryzyko jego uszkodzenia. Sugeruje to konieczność wprowadzenie jakiegoś rodzaju restrykcji dotyczących umieszczania kolejnych obiektów na orbicie, zarówno w przypadku o misji finansowanych przez rządy poszczególnych krajów, jak i przedsięwzięć komercyjnych.

Niektórzy ekonomiści proponują wprowadzenie specjalnego podatku, którym obciążone byłoby wystrzeliwanie obiektów na orbitę. Z jednej strony zwiększyłby koszty podejmowania takiego działania (przesunięcie krzywej podaży w lewo), a z drugiej umożliwiłby zgromadzenie środków na usuwanie zanieczyszczenia z orbity (czyli mniejsze negatywne efekty zewnętrzne - mniejsza różnica między publicznymi a prywatnymi korzyściami).

Trzeba jednak pamiętać, że również prywatne, komercyjne przedsięwzięcia mają w sobie pewne cechy dobra publicznego (prowadzone w tym celu badania przyczyniają się do postępu technicznego, satelity umożliwiają korzystanie przez nas z nawigacji GPS itp.). Tak więc zasadność i wysokość tego ewentualnego podatku zależy od wzajemnej relacji między prywatnymi i publicznymi korzyściami a prywatnymi i publicznymi kosztami wynikającymi z takiej działalności. Inną sprawą jest to, że przy obecnym porządku geopolitycznym wprowadzenie wspólnego podatku jest raczej niemożliwe.

Rysunek przedstawia powyższe rozumowanie w uproszczonej formie. Gdyby uwzględnić korzyści i koszty publiczne optimum rynkowe (najkorzystniejsza alokacja zasobów) znalazłoby się w punkcie B, a nie w punkcie A. Jeśli koszty zewnętrzne rzeczywiście przewyższają korzyści, to wprowadzenie podatku będzie uzasadnione. Takie podatki, które mają na celu skompensowanie skutków negatywnego efektu zewnętrznego określane są mianem podatków Pigou.

Koszty (korzyści) prywatne - ponoszone (uzyskiwane) przez podmiot podejmujący dane działania
Koszty (korzyści) publiczne - ponoszone (uzyskiwane) przez całą społeczność

Źródło:
http://qz.com/132545/the-world-needs-a-rocket-tax-to-solve-the-gravity-space-junk-problem/

Podatki a śmierć

1 stycznia 2005 roku w Szwecji zniesiony został podatek od spadków. Spadkobiercy osób, które zmarły 31 grudnia 2004 roku, zobowiązani byli zapłacić podatek, który nie obowiązywał już spadkobierców osób zmarłych dzień później. Badania szwedzkich ekonomistów Marcusa Eliasona i Henry'ego Ohlssona wskazują, że prawdopodobieństwo tego, że zgon nastąpił w Nowy Rok 2005, było o 10% wyższe u osób z majątkiem wystarczająco dużym, aby podlegał opodatkowaniu, niż u osób nieposiadających takiego majątku (porównywano prawdopodobieństwo tego, że zgon nastąpił 31.12.2004 z prawdopodobieństwem zgonu 01.01.2005). Podobną asymetrię zanotowano rok wcześniej dla małżeństw - 1 stycznia 2004 roku ten podatek przestał obowiązywać wyłącznie współmałżonków.
Jak uzasadnić te - nieco dziwne na pierwszy rzut oka - wyniki? Autorzy badań wyliczają 3 powody:

1. Pewne badania sugerują, że wśród osób śmiertelnie chorych liczba zgonów wzrasta po dniach, które mogą mieć szczególne znaczenie (jak np. święta religijne). Mogłoby to oznaczać, że osoby śmiertelnie chore mogą w pewnym sensie odwlekać siłą woli odejście z tego świata o kilka dni. Badacze podkreślają jednak, że dotychczasowe badania na ten temat dają sprzeczne rezultaty.
2. Współczesna technologia umożliwia podtrzymywanie życia w stanie wegetatywnym przez długi czas. Dokładny moment zgonu zależy wtedy od decyzji lekarza, przy pewnym wpływie rodziny osoby umierające, czy aparatura podtrzymująca życia będzie dalej funkcjonować, czy zostanie odłączona.
3. Manipulacjom podlegać może raportowanie czasu zgonu. Zgon może zostać zgłoszony dzień później przez rodzinę lub dokumenty mogą zostać wypełnione niepoprawnie przez lekarza.

Eliason i Ohlsson zaznaczają, że nie są w stanie rozstrzygnąć, który z czynników odegrał największą rolę. Niezależnie od tego warto jednak pamiętać o tym, jaką rolę mogą odgrywać bodźce finansowe, nawet w tak wielkich sprawach, jak śmierć i - co mogliśmy w pewnym sensie obserwować niedawno na naszym podwórku - narodziny. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że dotyczy to tylko pewnego marginesu takich zdarzeń.

"Podnieście mi ten podatek!"

Poniżej fragment audycji EKG, w trakcie której jeden z zaproszonych do studia gości wygłosił przytoczoną w tytule deklarację. Równie zaskakujące, ale też bardzo pouczające było wyjaśnienie, które nastąpiło zaraz po tych słowach. 

Bezpośredni link: https://dl.dropboxusercontent.com/u/348789/Blog/EKG.mp3

Cała audycja:

Archiwum EKG:

http://www.tok.fm/TOKFM/0,88795.html  

Na co idą nasze podatki?

Nacoidamojepodatki.pl to bardzo ciekawy sposób prezentacji wydatków budżetowych - po wybraniu odpowiedniego towaru (lub dochodu) dowiadujemy się, ile złotych bądź groszy z podatku dotyczącego tego towaru (dochodu) przeznaczanych jest na konkretne cele.

Ceny benzyny na świecie - od 7 groszy do 7 złotych

Najtaniej benzynę kupują mieszkańcy Wenezueli, którzy płacą za litr 7 groszy (różnicę miedzy kosztem wytworzenia a ceną płaconą przez konsumenta dopłaca państwo). Najwięcej natomiast płacą Duńczycy - 6,81 zł, czyli prawie 100 razy więcej. W krajach Unii udział podatku w cenie waha się zwykle w granicach 50-60%. Więcej informacji w artykule źródłowym.

Źródło:
http://forsal.pl/artykuly/510765,ceny_benzyny_na_swiecie_wahaja_sie_od_7_groszy_do_7_zlotych.html 

Systemy podatkowe na świecie

Infografika przedstawia państwa zajmujące najwyższe i najniższe miejsca w rankingu z raportu Paying Taxes, który jest opracowywany przez PricewaterhouseCoopers. Ranking obejmuje:

• czas niezbędny do spełnienia wymogów podatkowych 
• całkowitą stawkę podatkową (jako sumę poszczególnych stawek podatkowych)
• liczbę płatności dokonywanych w ciągu roku

Pełny ranking:
http://www.pwc.com/gx/en/paying-taxes/data-tables.jhtml
Polska zajmuje w rankingu Paying Taxes 2011 (opublikowanym w listopadzie 2010) 121. miejsce (na 183 badane kraje), co samo w sobie nie jest dobrym wynikiem, ale jest za to znacznym postępem w porównaniu z poprzednim rokiem (148 miejsce). Ten awans oznacza, że nie jesteśmy już ostatnim krajem UE w rankingu, ponieważ wyprzedzamy Słowację, Czechy, Włochy i Rumunię.
Porównanie rankingów z roku 2006 i 2011 dla wszystkich państw pokazuje, że "czas niezbędny do spełnienia wymogów skrócił się o tydzień, całkowita stawka podatkowa spadła średnio o 5 procent, a liczba płatności zmniejszyła się niemal o cztery. Patrząc całościowo od 2006 r. aż 90 jurysdykcji ograniczyło wysokość podatków od dochodów osób prawnych".
Źródło:
http://awesome.good.is/transparency/web/1102/taxes-around-world/flash.html
http://www.pwc.com/pl/pl/biuro-prasowe/paying-taxes-2011.jhtml (link zawiera więcej informacji)

Jak podatki zmieniały boks zawodowy

W latach 50. przy najwyższym progu podatkowym wynoszącym 90% (w USA) druga walka bokserska w tym samym roku dawała relatywnie bardzo mały dochód w porównaniu z pierwszą walką. Efektem było to, że odbywało się bardzo mało walk o najwyższe trofea. Trzy walki między Pattersonem i Johanssonem odbyły się w ciągu trzech lat, dwie między Pattersonem a Listonem w ciągu dwóch lat, dwie między Listonem i Clayem w ciągu dwóch lat. Reforma podatkowa w 1964 roku zmniejszyła najwyższy próg podatkowy do 70%. W kolejnym roku, w którym nowe progi zaczęły obowiązywać, odbyły się już dwie walki o mistrzostwo w wadze ciężkiej, a w 1966 pięć.
Źródło:
http://www.theatlantic.com/culture/archive/2010/04/how-taxes-changed-boxing/38949/ 

Progi podatkowe w USA w latach 1910-2010

Źródło:
http://www.datapointed.net/visualizations/money/historical-us-income-tax-brackets/